Szlak rodu Branickich

Szlak rodu Branickich +

Układ głównych aterii komunikacyjnych i charakter architektoniczny centrum Białegostoku zawdzięczamy wytyczonym w XVIII wieku traktom i wzniesionym budowlonm. W mieście rezydował wtedy jeden z najbardziej wpływowych ludzi w kraju Jan Klemens Branicki.

Ród Branickich herbu Gryf władał Białymstokiem już od trzech pokoleń, kiedy Jan Klemens Branicki, hetman wielki koronny, pojął Izabelę z Poniatowskich za żonę. Ta para nadała niepowtarzalny charakter miastu.

Jan Klemens Branicki, jako jeden z najpotężniejszych magnatów i konkurent Stanisława Augusta Poniatowskiego do tronu królewskiego Rzeczypospolitej Obojga Narodów, dbał o to, aby jego siedziba, wprawiała w zachwyt. Wzniósł zespół pałacowo-ogrodowy godny koronowanych głów. Jan Klemens, wspólnie z Izabelą powołali do życia szkolnictwo i służbę zdrowia w Białymstoku, wybudowali pierwszy w Polsce teatr, ratusz, pocztę, domy zajezdne, szpital, przytułek, remizę strażacką. Za ich czasów powstały w Białymstoku: Wojskowa Szkoła Inżynierii i Budownictwa, Szkoła Akuszerii (położnictwa), szkółka parafialna, a w końcu XVIII wieku, tzw. Szkoła Podwydziałowa, podległa bezpośrednio Uniwersytetowi Wileńskiemu.

Pałac Branickich +

Białystok wszedł we władanie Branickich w 1660 roku. Pałac stał się główną siedzibą rodu za sprawą Stefana Mikołaja Branickiego, który według projektu Tylmana z Gameren przekształcił XVI-wieczny zamek Wiesiołowskich w magnacką rezydencję. Jego syn, Jan Klemens Branicki, od 1709 roku aż do swojej śmierci w 1771 roku, przebudowywał i upiększał pałac oraz otaczające go ogrody. Rezydencja odzwierciedlała królewskie ambicje hetmana wielkiego koronnego. Dzięki zastosowaniu francuskich wzorów w wystroju wnętrz i w założeniach ogrodowych pałac zyskał miano Wersalu Podlaskiego. Bywali tu artyści, poeci, ludzie nauki, posłowie, a także sami królowie. W XIX i na początku XX wieku pałac niszczał, pozostając w rękach carów rosyjskich, następnie będąc siedzibą Instytutu Panien Szlacheckich. W lipcu 1944 roku został spalony i całkowicie zrujnowany. Odbudowany po wojnie, obecnie jest siedzibą Uniwersytetu Medycznego.

adres: Jana Kilińskiego 1, 15-087 Białystok, Polska

Pałacyk Gościnny +

Zbudowany w latach 1766-1771 najprawdopodobniej według projektu Jana Sękowskiego. Miał pełnić funkcję modnego w tej epoce maison de plaisance czyli „domu dla przyjemności”. Projekt nigdy jednak nie został ukończony. Po śmierci Izabeli Branickiej w 1808 roku, wraz z zespołem pałacowo-ogrodowym, wszedł w posiadanie cara Aleksandra I. Od drugiej połowy XIX wieku do 1939 roku mieściły się w nim restauracje i kawiarnie. Obecnie znajduje się tu Urząd Stanu Cywilnego, zwany Pałacem Ślubów. Budynek służy także prezydentowi Białegostoku do celów reprezentacyjnych

adres: Jana Kilińskiego 6, 15-087 Białystok, Polska

Kościół Farny +

Zespół Katedralny Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny składa się z dwóch budowli powstałych w różnych czasach. Późnorenesansowy stary kościół jest najstarszym zabytkiem w mieście. Spoczęły w nim serca Stefana Mikołaja i Jana Klemensa, a w podziemnej krypcie ciało wdowy po hetmanie – Izabeli. Neogotycką część kościoła wzniesiono z czerwonej cegły w latach 1900-1905. Władze carskie nie udzieliły wówczas zgody na utworzenie nowej świątyni, pozwalając jedynie na rozbudowę istniejącej. Tak powstała „dobudówka”, dziesięciokrotnie większa od starszego kościółka Wiesiołowskich.

adres: Kościelna 2, 15-087 Białystok, Polska

Klasztor Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo +

Klasztor ufundowany został przez Jana Klemensa Branickiego w latach 1768-1769. Siostry sprowadzone do Białegostoku otaczały opieką biednych i chorych. W 1863 roku władze carskie zmusiły je do opuszczenia miasta. W 1923 roku siostry powróciły do Białegostoku. Utworzyły ochronkę dla dziewcząt i biednych kobiet – Dom św. Marcina, później zakład opiekuńczo-wychowawczy i przedszkole, a w 1954 roku – dom dziecka. Dzisiaj, w tym samym miejscu siostry zakonne prowadzą niepubliczne przedszkole.

adres: Rynek Kościuszki 5, 15-091 Białystok, Polska

Zbrojownia +

Ufundowana przez Jana Klemensa Branickiego zbrojownia powstała w połowie XVIII wieku. Początkowo służyła jako magazyn sprzętu strażackiego i „wojennych insygniów” oraz wartownia stacjonującego w mieście garnizonu. Barokowo-klasycystyczna budowla nawiązuje stylem do szlacheckich dworków. W okresie międzywojennym mieściły się tu sklepy i kawiarnia. Zniszczona w lipcu 1944 roku, odbudowana po wojnie w zbliżonym do oryginału kształcie, choć niedokładnie w tym samym miejscu. Od roku 1960 ma tu swą siedzibę Archiwum Państwowe.

adres: Rynek Kościuszki 4, 15-426 Białystok, Polska

Dawna Austeria +

Krytą czerwoną dachówką, murowaną kamienicę zbudowano w 1753 roku. Początkowo zajmowała ją rodzina tapicerów pracujących dla dworu Branickich. Później mieściły się tu zakłady rzemieślnicze i mieszkania, sklep z materiałami piśmienniczymi. W latach międzywojennych działały tutaj bar Kresowy i kawiarnia. Gabinet miał tu także dentysta, Markus Abramski. Kamienica uległa zniszczeniom w czasie wojny. Odbudowana została w 1946 roku. Dziś do budynku wchodzi się, tak jak za czasów hetmana, przez narożne wejście. Obecna nazwa restauracji Astoria, nawiązuje do słowa „austeria”, czyli „karczma”.

adres: Henryka Sienkiewicza 4, 15-092 Białystok, Polska

Ratusz +

Wzniesiony z fundacji Jana Klemensa Branickiego w latach 1745-1761. Jest ciekawym przykładem ratusza alkierzowego. Nigdy nie pełnił funkcji administracyjnych. Wraz z wybudowaną od strony zachodniej wagą był śródmiejskim obiektem handlowym. W XIX wieku znajdowało się tu około 120 sklepików, w których sprzedawano żywność, odzież, wyroby rzemieślnicze. Od 1898 roku wieża ratuszowa służyła strażakom jako punkt obserwacyjny. W 1939 roku ratusz został rozebrany przez Sowietów. Odbudowany w latach 1953-1958 jest główną siedzibą Muzeum Podlaskiego w Białymstoku.

adres: Rynek Kościuszki 10, 15-426 Białystok, Polska

Pałac Branickich w Choroszczy +

Budowa letniej rezydencji Jana Klemensa Branickiego w Choroszczy rozpoczęła się w 1725 roku. Zespół pałacowo-parkowy tworzyły dwie oficyny, pawilony, kordegardy i niewielki pałacyk usytuowany na wyspie. W części ogrodowej głównym elementem kompozycji był krzyżowy układ kanałów. Prace nad rozbudową i upiększaniem rezydencji trwały do 1771 roku. W połowie XIX wieku na terenie zespołu pałacowo-parkowego powstała fabryka włókiennicza. Pałac i otaczające go budynki zostały zniszczone w 1915 roku. W 1973 roku odbudowano pałac. Dziś mieści się w nim Muzeum Wnętrz Pałacowych, oddział Muzeum Podlaskiego w Białymstoku.

adres: Jana Klemensa Branickiego 1, 16-070 Choroszcz, Polska